Trong lĩnh vực sản khoa, siêu âm 2D được biết đến là phương pháp chẩn đoán hình ảnh được ứng dụng rộng rãi nhằm theo dõi sự phát triển và phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường của thai nhi trong quá trình mang thai. Vì là phương pháp siêu âm truyền thống và được ưu tiên lựa chọn phổ biến nên nhiều mẹ bầu thắc mắc liệu rằng Siêu âm 2D có phát hiện dị tật không, siêu âm 2D có gây ảnh hưởng đến thai nhi không, siêu âm 2D có an toàn không,…Những thắc mắc trên sẽ được Khám sản phụ khoa Hà Nội giải đáp ngay trong bài viết này.
Siêu âm 2D hoạt động như thế nào?
Siêu âm 2D là phương pháp chẩn đoán hình ảnh đơn giản, không tốn nhiều chi phí để quan sát và đánh giá tổng quát tình trạng thai nhi. Bởi vậy mà kỹ thuật này được lựa chọn nhiều trong siêu âm thai kỳ, đảm bảo sức khỏe sinh sản của phụ nữ mang thai.
Nguyên lý hoạt động của siêu âm 2D là dựa trên sự di chuyển của đầu dò nhỏ, ghi lại toàn bộ cấu trúc các mô trong cơ thể. Hình ảnh thu trên siêu âm được lấy từ mặt phẳng quét của chùm sóng âm. Phương thức siêu âm cắt lớp cho ra hình ảnh lưu trữ trong bộ nhớ và chuyển sang tín hiệu hiển thị ngoài màn hình.
Hình ảnh siêu âm 2D cho thấy những gì? Trong ngày tháng đầu của thai kỳ, siêu âm 2D cho phép bác sĩ đánh giá các yếu tố quan trọng như:
- Xác định chị em có đang mang thai không, vị trí của thai (trong tử cung hay ngoài tử cung), ước tính ngày dự sinh, số lượng thai, đo độ mờ da gáy,…
- Đánh giá nguy cơ mắc các bệnh như tiền sản giật hay bất thường liên quan đến tử cung, buồng trứng của mẹ… Những thông tin này rất có giá trị, là cơ sở để bác sĩ đưa ra sự can thiệp y tế phù hợp và đảm bảo an toàn sức khỏe thai kỳ cho cả mẹ và bé.
- Kiểm tra sự phát triển của thai nhi qua từng giai đoạn có phát triển bình thường hay không, cân nặng của thai (nguy cơ thừa cân hay suy dinh dưỡng),…
- Kiểm tra lượng nước ối, dây rốn, bánh nhau thai,… của thai nhi.
- Ngoài những đánh giá thông thường, siêu âm 2D còn phát hiện sớm các dị tật bẩm sinh ở thai nhi, bao gồm: Tim bẩm sinh, hội chứng Down, tật hở hàm ếch, sứt môi, chẻ vòm, tật tay chân ngắn,…
Ưu điểm của siêu âm 2D so với các phương pháp khác:
- Chi phí thấp: Siêu âm 2D là một phương pháp được ứng dụng phổ biến và có mức chi phí thấp hơn so với các phương pháp siêu âm khác như siêu âm 3D và siêu âm 4D.
- Độ tin cậy cao: Kỹ thuật siêu âm 2D đã tồn tại từ lâu và được áp dụng rộng rãi trong lĩnh vực y tế. Phương pháp siêu âm này đã được chứng minh là có độ tin cậy cao trong việc chẩn đoán các vấn đề sức khỏe và xác định giới tính của thai nhi.
- Hình ảnh hiển thị chính xác: Thông qua phương pháp siêu âm 2D mà theo dõi được trực tiếp hình ảnh thai nhi trong bụng mẹ. Dữ liệu được thu thập từ máy siêu âm sẽ hiển thị bằng hình ảnh đen trắng chính xác về hình dạng và vị trí của thai nhi.
- Dễ thực hiện: Siêu âm 2D được sử dụng rộng rãi bởi sự đơn giản và dễ thực hiện. Phương pháp này không yêu cầu sử dụng các máy móc phức tạp và không cần tạo ra hình ảnh 3D hay 4D.
Tìm hiểu thêm: Kỹ thuật siêu âm 2D có chính xác không?
Siêu âm 2D có phát hiện dị tật không?
Liệu siêu âm 2D có phát hiện dị tật không? Sự hiện diện của dị tật trong thai nhi có thể được phát hiện thông qua phương pháp siêu âm 2D nhưng khả năng phát hiện sẽ còn phụ thuộc vào mức độ và loại dị tật. Siêu âm 2D có thể phát hiện ra được các dị tật thông thường, phổ biến bao gồm:
- Dị tật tim mạch: Tim bẩm sinh là dị tật xuất hiện ngay từ khi trẻ chào đời và thường được phát hiện trước đó thông qua phương pháp siêu âm. Bác sĩ có thể sử dụng siêu âm 2D để xác định các vấn đề liên quan đến cấu trúc giải phẫu tim và nhịp tim. Dị tật tim bẩm sinh bao gồm 3 loại là dị tật về van tim, khuyết tật về mạch máu và khuyết tật về van tim.
- Dị tật não: Siêu âm 2D có thể phát hiện ra các vấn đề trong sự phát triển não, như các bất thường về cấu trúc hay sự phát triển không đồng đều của não.
- Hội chứng Down: Hội chứng Down xảy ra là do sự bất thường về nhiễm sắc thể số 21 gây nên. Hội chứng này có thể được phát hiện từ khá sớm, ngay từ mốc tuần thai thứ 12 – 14 bằng phương pháp đo độ mờ da gáy. Đối với trường hợp độ mờ da gáy có kích thước trên 3,5mm sẽ được chẩn đoán là có nguy cơ mắc hội chứng Down.
- Các dị tật khác: Siêu âm 2D có thể phát hiện các vấn đề về sứt môi, hở hàm ếch,…Đây là các dị tật ở miệng khá phổ biến, nguyên nhân của dị tật này được cho do tác động của cả yếu tố môi trường và yếu tố di truyền gây nên. Phát hiện dị tật thông qua siêu âm ở tuần thai thứ 12 – 14 và được khẳng định lại khi siêu âm ở tuần thai 21 – 24.
Dẫu vậy, mẹ bầu cần lưu ý rằng siêu âm 2D không phải là phương pháp chẩn đoán cuối cùng để xác định các dị tật của thai nhi. Đối với một số trường hợp, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện siêu âm 3D/4D hoặc các xét nghiệm khác để có thể đánh giá chi tiết hơn về dị tật bẩm sinh và sức khỏe của thai nhi.
Hình ảnh minh họa các loại dị tật
Khi nào nên thực hiện siêu âm 2D?
Mặc dù hiện nay chưa có bằng chứng y khoa nào khẳng định mối liên quan giữa siêu âm tới sự phát triển của thai nhi nhưng cha mẹ cũng không nên quá lạm dụng việc siêu âm thai, tránh lãng phí tiền bạc và thời gian vô ích. Thay vào đó, hãy tuân thủ lịch khám thai theo chỉ định từ bác sĩ.
- Tuần thai thứ 4 – 8: Kiểm tra xác định xem phôi thai đã vào tử cung an toàn, làm ổ và đã có nhịp đập tim thai hay không.
- Tuần thai thứ 12 – 14: Vào thời điểm này, bác sĩ sẽ tính tuổi thai và tiến hành đo độ mờ da gáy, nhằm dự đoán và phát hiện sớm một số bất thường.
- Tuần thai thứ 21 – 24: Kết quả siêu âm ở giai đoạn này giúp bác sĩ kiểm tra và phát hiện hầu hết các bất thường bẩm sinh ở thai nhi. Việc thực hiện chẩn đoán các dị tật nghiêm trọng có ý nghĩa đặc biệt. Bởi đình chỉ thai kỳ chỉ có thể thực hiện được trước tuần thai thứ 28.
- Tuần thai thứ 30 – 32: Thực hiện siêu âm vào thời gian này giúp phát hiện những bất thường xuất hiện muộn ở động mạch, tim thai… Ngoài ra, bác sĩ cũng tiến hành kiểm tra tình trạng dây rốn, vị trí nhau thai và lượng nước ối.
Niềm hạnh phúc của cha mẹ là nhìn thấy con yêu phát triển từng ngày và chào đời khỏe mạnh. Vì vậy, việc khám thai định kỳ là điều vô cùng cần thiết và cực kỳ quan trọng để có thể theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của bé và bảo vệ con trước những yếu tố nguy cơ tiềm ẩn trước khi chào đời.
- Tại buổi khám thai, siêu âm sẽ kết hợp cùng các xét nghiệm cần thiết để phát hiện sớm các bất thường về hình thái hoặc nhiễm sắc thể của thai nhi. Từ đó, chuẩn bị các phương án can thiệp kịp thời, nhằm giảm nguy cơ tử vong sau sinh, mắc dị tật bẩm sinh hay khuyết tật nặng nề ở trẻ.
- Đồng thời, bác sĩ cũng sẽ tư vấn chế độ dinh dưỡng, hoạt động và những điều cần tránh ở từng giai đoạn để chị em có một thai kỳ an toàn, khỏe mạnh.
Tìm hiểu thêm: Siêu âm nhiều có tốt cho thai nhi không?
Siêu âm 2D có an toàn không?
Ngoài thắc mắc siêu âm 2D có phát hiện dị tật không, các mẹ còn lưu tâm đến việc siêu âm 2D có an toàn không?
Siêu âm là phương pháp chẩn đoán hình ảnh an toàn cho cả mẹ và bé. Theo tuyên bố từ Hiệp hội sản khoa Hoa Kỳ (ACOG – American College of Obstetricians and Gynecologists) & cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA – U.S. Food and Drug Administration), đến nay chưa có bất kỳ bằng chứng nào cho thấy siêu âm 2D gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của thai cũng như sức khỏe của người mẹ.
Tuyên bố này đã chỉ ra rằng, không tìm thấy mối liên hệ nào giữa siêu âm thai 2D và dị tật bẩm sinh hay ung thư ở trẻ em hay các vấn đề phát triển sau này của em bé trong cuộc sống.
Bên cạnh đó, nhiều người có quan niệm sai lầm rằng siêu âm 2D tương tự như tia X trong X – Quang, gây ảnh hưởng đến thai nhi. Tuy nhiên, siêu âm thai 2D là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng sóng âm ở tần số cao để tái tạo hình ảnh của thai nhi bên trong tử cung của mẹ. Sóng âm cơ học của phương pháp này không có khả năng ion hóa nguyên tử đó, bởi vậy mà không gây rủi ro, không phát ra bất kỳ bức xạ nguy hiểm nào cho thai nhi.
Dẫu vậy, như đã nói ở trên, việc siêu âm 2D không nên quá lạm dụng thường xuyên, sẽ làm mẹ tốn kém chi phí, trong khi điều này hoàn toàn không cần thiết. Khi siêu âm quá nhiều lần thực tế chẳng mang lại giá trị vì khoảng thời gian thực hiện quá gần nhau, thai nhi không có bất kỳ dấu hiệu thay đổi đáng kể nào. Thay vào đó, nếu sản phụ tuân thủ lịch siêu âm định kỳ theo chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa thì phương pháp này lại mang lại rất nhiều lợi ích.
Tìm hiểu thêm: Đi siêu âm thai có phải nhịn ăn không?
Những điều cần lưu ý khi siêu âm 2D
Ngoài thắc mắc siêu âm 2D có phát hiện dị tật không, mẹ bầu cần lưu ý một số điều sau để hỗ trợ thai kỳ được khỏe mạnh và an toàn:
- Chọn cơ sở y tế uy tín: Hiện nay có rất nhiều cơ sở y tế có thể thăm khám và siêu âm thai. Hơn hết, thiết bị siêu âm hiện đại sẽ quyết định hình ảnh siêu âm 2D có rõ nét hay không, nên mẹ cần lựa chọn kỹ lưỡng địa chỉ siêu âm uy tín, có bác sĩ giàu kinh nghiệm để gửi trọn niềm tin.
- Tư vấn với bác sĩ về kết quả siêu âm: Để hiểu được ý nghĩa chính xác về kết quả siêu âm, mẹ hãy đọc kết luận hoặc nhận xét của bác sĩ. Với từng mốc phát triển, bác sĩ có thể đưa ra những nhận định về sự bình thường hoặc bất thường và nhận xét về tình trạng phát triển của thai. Ngoài ra, nếu có bất kỳ thuật ngữ y khoa nào mà mẹ bầu không hiểu, hãy hỏi bác sĩ để được giải thích.
- Cung cấp các thông tin cần thiết về bản thân cho bác sĩ như: Tiền sử bệnh lý cá nhân, gia đình, tiền sử dị ứng thực phẩm hoặc thuốc, những vấn đề về sức khỏe cá nhân khác. Từ đó, giúp bác sĩ hiểu nắm rõ hơn về tình trạng bệnh nhân và quyết định phác đồ điều trị thích hợp với thể trạng từng người.
- Đối với giai đoạn mang thai 3 tháng đầu, mẹ bầu nên uống nước nhiều để bàng quang căng hơn, giúp việc quan sát khi siêu âm bé dễ dàng hơn.
- Mang theo kết quả siêu âm các đợt khám trước để bác sĩ có sự đánh giá về quá trình phát triển của thai nhi toàn diện hơn.
- Thực tế, việc siêu âm 2D không có khả năng phát hiện tất cả những dị tật bẩm sinh ở thai nhi. Do vậy, các mẹ cần lưu ý thực hiện thêm một số xét nghiệm cần thiết khác theo chỉ định của bác sĩ.
- Trước khi đi siêu âm, các mẹ bầu nên lựa chọn trang phục rộng rãi, thoải mái để dễ dàng thực hiện siêu âm. Tốt nhất, trong trường hợp này, mẹ nên cân nhắc mặc váy bầu để thuận tiện cho bác sĩ thao tác phần bụng.
- Trường hợp siêu âm mà thai nhi che mặt, mẹ không nhìn rõ được mặt em bé, bác sĩ có thể yêu cầu mẹ đứng dậy và đi lại xung quanh một chút. Việc này có thể kích thích bé quay mặt ra để mẹ quan sát dễ hơn.
Kết luận
Tóm lại, siêu âm 2D có phát hiện dị tật không thì câu trả lời là có. Siêu âm 2D vẫn được đánh giá là phương pháp phát hiện dị tật thai nhi dễ thực hiện, tương đối an toàn và chi phí phải chăng với độ chính xác khoảng 80 – 85%.
Mặt khác, hiện nay chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy mối liên hệ giữa siêu âm đến sự phát triển của thai nhưng không có nghĩa mẹ bầu lạm dụng việc siêu âm thai theo ý muốn. Để tốt nhất cho con, mẹ cần tuân thủ lịch siêu âm thai theo các mốc thời gian quan trọng trong quá trình mang thai, giúp bác sĩ có thể theo dõi cũng như đánh giá sự phát triển của thai nhi, kịp thời chẩn đoán dị tật.
Chuyên mục Sản khoa của Khám sản phụ khoa Hà Nội, nơi cung cấp cho chị em nhiều kiến thức bổ ích giúp chị em vượt cạn và chăm sóc bé yêu những năm tháng đầu đời.